De Grote of Sint Jacobskerk – gewijd aan Jacobus de Meerdere – is de belangrijkste kerk van Vlissingen. De kerk domineert al eeuwenlang het centrum van de stad. Maar het gebouw heeft ook een lange geschiedenis achter zich.

Vlissingen in 1649. Kaart van Blaeu. In het centrum de Sint Jacobskerk.

Vlissingen in 1649. Kaart van Blaeu. In het centrum de Sint Jacobskerk.

Katholieke kerk

De van oorsprong katholieke kerk werd gebouwd tussen 1303 en 1328. Het enige wat nog uit die tijd bewaard is gebleven is het onderste, stenen deel van de Sint-Jacobstoren.

De kerk is een vroeg gotische combinatie van een basiliek en een hallenkerk. Het gebouw heeft brede zijbeuken. De daken hiervan lopen met een knik over de zijkapellen. Deze grenzen aan de aan de zijbeuken.

Opvallend is het grote transept of het dwarsschip.

De kerk werd gerestaureerd omstreeks 1500 en 1572. En opnieuw in 1911, en in 1954-1954.

Grote of Sint Jacobskerk

Grote of Sint Jacobskerk anno nu

 

Restauraties.

Waren al die restauraties nodig? Zeker wel. In 1501 werd de gotische spits van de toren die op het punt stond het te begeven, vervangen door een houten bekroning. Deze leek veel op de huidige spits.

Opstand van Vlissingen.

Tussen 6 en 13 april 1572 woedde de Tachtigjarige Oorlog. Ook Vlissingen, bezet door de koninklijke (Spaanse) troepen en een Waals garnizoen, leed hier onder. Er was al een hele tijd een schrijnend tekort aan voedsel. En als er al eten kwam werd voor een belangrijk deel in beslag genomen door de bezetters.

Tot de bewoners van Vlissingen ter ore kwam dat Den Briel door de Geuzen was ingenomen. Ze kwamen zelf ook in actie en verjoegen het Waalse garnizoen. Daarna vroegen ze de geuzen om hulp om de Spanjaarden te verjagen. Op 13 april 1572 was Vlissingen volledig in handen van de troepen van Oranje.

Voor de Republiek der Verenigde Zeven Provinciën was het Protestantse geloof inmiddels geaccepteerd als staatsgeloof. De katholieken werden dan ook verjaagd en werd de kerk ingenomen door de Nederlands Hervormde Gemeente.

Michiel de Ruijter - Ferdinand Bol

Michiel de Ruijter – Ferdinand Bol

Grote namen

De kerk heeft door de eeuwen aan grote namen plaats geboden. Onder andere Michiel de Ruijter is hier gedoopt en getrouwd. Daarom is er in 1957 ter herinnering aan deze zeeheld, een glas-in-lood raam aan hem gewijd.

Verwoestende brand

Op 5  september 1911 raakte de bevolking van Vlissingen in een shock. Hun kerk, met al haar grafstenen en monumenten stond in brand. Brandweer en inwoners deden alles wat in hun macht lag om het gebouw te redden. Vergeefs. De brand was overgeslagen naar de toren die daardoor instortte. Met geweld kwam de massa op de resten van het kerkgebouw.

De toren stortte in

De toren stortte in

 

Er bleef nauwelijks iets gespaard. Niet alleen een groot deel van de inrichting ging verloren. Dat gold ook voor de orgels die de kerk rijk was.

De noordelijke dwarsarm werd gebruikt als de “Engelse Kerk’. Door een muur was dit deel van de rest van de kerk afgescheiden. Ook hier bleef weinig gespaard. Alleen de oude poort is nog te zien aan de Branderijstraat.

 

De overgebleven poort van de Engelse kerk

De overgebleven poort van de Engelse kerk

Wederopbouw

Men begon meteen met de wederopbouw. Maar veel ging verloren. In de oude kerk lagen 466 graven. Hiervan zijn er maar een klein aantal terug gelegd, en dat dan nog ter versiering. Er is nog maar een memoriesteen, een epitaaf en acht rouwborden aanwezig. Daaronder dat van de in 1600 in Vlissingen geboren Cornelis Lampsins. Deze telg uit een rijk redersgeslacht was bewindhebber van de West-Indische Compagnie en was Baron van Tobago.

 

 

 

 

Portret van Cornelis Lampsins, baron van Tobago, circa 1655 door anonieme schilder, foto & collectie Zeeuws Maritiem muZEEum

Portret van Cornelis Lampsins, baron van Tobago, circa 1655 door anonieme schilder, foto & collectie Zeeuws Maritiem muZEEum

Tenslotte is er nog maar één grafmonument. Dit, in de vorm van een naald opgetrokken monument is van Daniel Octavus Barwell, een passagier die met de Woestduin schipbreuk leed.

Ondanks het feit dat veel van de oude glorie verloren is gegaan is een bezoek aan deze bijzonder kerk de moeite zeker waard.