In juni zitten we midden in het seizoen waarop de ‘Hollandse Nieuwe’ aan land wordt gebracht. Onze gedachten gaan dan onmiddellijk uit naar Willem Beukelszoon uit Biervliet. Hij zou immers in 1380 het haringkaken hebben uitgevonden. Hoe spijtig ook, bij deze uitvinding moeten de nodige vraagtekens worden geplaatst.

Hollandse Nieuwe

Hollandse Nieuwe

 

Veel onduidelijkheden

Willem Beukelszoon zou zijn geboren aan het einde van de 13de of aan het begin van de 14de eeuw. Zijn naam komt in 1312 naar voren als schepen van Biervliet. Het is dus niet aannemelijk dat het om een eenvoudige visserman zou gaan. Desalniettemin heeft de gedachte dat hij de uitvinder van het haringkaken lang stand gehouden. Zelfs Vadertje Cats heeft er in 1659 een gedicht aan gewijd: “De haring die men ving en niet kon lange duren […] Maar Beuckels heeft voor de eerst den haring leeren kaken”.

Oude prent van Willem Beukelszoon

Oude prent van Willem Beukelszoon

Scandinavië of Vlaanderen?

Er bestaat dus nogal wat onduidelijkheid over wie deze vinding op zijn naam mag schrijven. Ook Scandinaviërs en Vlamingen claimen deze manier van haring verwerken op hun naam te hebben geschreven. Mogelijk werd het haringkaken door verschillende mensen onafhankelijk van elkaar gedaan.

In ieder geval kan men er van uitgaan dat het haringkaken voor het eerst werd toegepast in gebieden waar de haringvisserij veel voor kwam. Dat waren Vlaanderen en Zeeland.

 

Hoe werkt het nu eigenlijk?

Waar tegenwoordig het kaken veel aan boord van de vissersschepen wordt gedaan, was dat in die tijd niet mogelijk. De schepen waarmee men op visvangst ging boden hiervoor simpelweg geen ruimte.

Oude haringogger - schilderij van Jan Ensing

Oude haringlogger – schilderij van Jan Ensing

Wat is nu eigenlijk de truc van het haringkaken? Bij het kaken worden de kieuwen en de ingewanden van de nog niet geslachtsrijpe haring gedeeltelijk weg gesneden. De alvleesklier laat men zitten. Enzymen uit de alvleesklier laten de haring rijpen waardoor de typische smaak ontstaat.

Juni, verse maatjes en vlaggetjesdag

De Hollandse Nieuwe wordt van mei en juni gevangen. In deze periode is de haring op zijn vetst. Ook is dan de alvleesklier groot genoeg en deze bevat voldoende enzymen om de haring goed te laten rijpen. Door hem meer of minder te zouten kan men de snelheid van het rijpingsproces beïnvloeden. Naar mate men meer zout gebruikt wordt het rijpingsproces vertraagd. Ook temperatuur oefent invloed uit. Bij invriezen komt het proces nagenoeg tot stilstand. Hierdoor kan haring ook nog tot ver buiten het seizoen worden gegeten.

Standbeeld Beukelszoon

Standbeeld Beukelszoon

De naam ‘maatjesharing’ zoals deze wordt genoemd is waarschijnlijk afgeleid van ‘maagdenharing’ gerelateerd aan de nog jonge leeftijd van de vis, waarin zich nog geen hom of kuit heeft ontwikkeld.

Willem is en blijft beroemd

Ondanks alle onduidelijkheid over wie de uitvinder van het haringkaken is, blijft Biervliet halsstarrig achter de naam van Willem Beukelszoon staan.

In het hervormde zaalkerkje van het stadje zijn drie glas-in-lood ramen aangebracht. Deze zijn in de 17de eeuw vervaardigd door de Middelburgse glasschilder Cornelis van Barlaer. Willem Beukelszoon staat op een van deze ramen prominent afgebeeld, ook zijn sterfdatum 6 juni 1397, die waarschijnlijk ook onjuist is. De andere ramen zijn het Zeelandiaraam ooit geschonken door de Staten van Zeeland en het Oranjeraam waarop prins Willem II staat afgebeeld.

Raam van Beukelszoon, gemaakt door Barlaer

Raam van Beukelszoon, gemaakt door Barlaer

 

 

Wat men er ook van mag denken, Willem Beukelszoon heeft zijn eigen standbeeld in het centrum van Biervliet en zijn naam is onsterfelijk geworden getuige een aan hem gewijd liedje van het cocktailtrio.