Op 7 maart 1872 werd Pieter Cornelis Mondriaan in Amersfoort geboren. Niemand kon bevroeden dat Piet, zoals hij werd genoemd, naast meesters als Rembrandt, Vermeer, Hals en Steen, samen met van Gogh uit zou groeien tot één van Nederlands bekendste en meest besproken kunstenaars.

Piet Mondriaan met zijn broers en zus; van links naar rechts Carel, Piet, Christien, Willem Frederik en Louis. 1890.

Piet Mondriaan met zijn broers en zus; van links naar rechts Carel, Piet, Christien, Willem Frederik en Louis. 1890.

Opleiding en vorming

Mondriaan groeide op in een streng Calvinistisch omgeving. Al op jonge leeftijd bleek hij een talent voor tekenen te hebben.

Zijn oom Frits was eigenaar van een kappers- parfum- en pruikenmakers zaak in Den Haag. Daarnaast was hij huisschilder. Omstreeks 1885 begon Frits serieus te schilderen. Voornamelijk landschappen in de stijl van de Haagse School. Frits ging regelmatig op bezoek bij zijn broer waar hij kennis maakte met zijn neefje Piet. Hij begon Piet te stimuleren en hielp hem bij zijn tekenopleiding.

Frits Mondriaan

Frits Mondriaan

 

 

Haagse School

Piet behaalde tekenakten en ging studeren aan de Rijksacademie in Amsterdam. Zijn eerste werken waren ook landschappen die sterk waren beïnvloed door zijn oom maar meer nog door Breitner.

Na 1897 veranderde zijn stijl. Deze werd vloeiender en meer schematisch. Er kwam meer kleur in zijn werk. Mondriaan kwam onder invloed van de theosofische beweging. Een richting waarbij men zocht naar een beter begrip van de werkelijkheid en de waarheid achter de uiterlijke verschijnselen en de aanname dat bewustzijn voorafgaat een manifestatie.

Onder invloed van deze beweging ging Mondriaan ook symbolische werken schilderen.

 

De tuinen met de vijvers van Monet

De tuinen met de vijvers van Monet

Normandië.

De in Honfleur geboren schilder Eugène Boudin zorgde er voor dat dit kleine stadje in Normandië werd gepromoot onder de vele kunstenaars die Frankrijk rijk was. Hij roemde zijn geboortedorp vanwege het mooie licht. Dat gebeurde met zoveel verve dat grote namen als Monet, Mozin, Courbet en Cals zich hier permanent vestigden.

In hun kielzog verbleven veel vroeg impressionistische schilders voor langere tijden in Honfleur en in iets mindere mate in Deauville. Om die reden wordt Honfleur ook wel de bakermat van het impressionisme genoemd. Het had allemaal met het speciale licht te maken.

Monet zou zich later in Giverny vestigen waar hij zijn wereldberoemde tuinen aanlegde en in tal van variaties aan het doek zou toevertrouwen.

Mondriaan met zijn vrienden in Domburg tijdens een tentoonstelling

Mondriaan met zijn vrienden in Domburg tijdens een tentoonstelling

 

Domburg, het Nederlandse Honfleur.

Nederland hoefde niet achter te blijven bij Frankrijk. Dat speciale licht hadden wij ook, en wel in Zeeland. Aan het begin van de 20ste eeuw streken tal van later bekend geworden Nederlandse kunstenaars neer in Domburg. Vaak alleen maar voor de zomermaanden, maar ze bleven terug keren. Domburg werd een van de belangrijkste kunstenaarsdorpen van ons land.

 

In september 1908 kwam ook Mondriaan naar Domburg. Na een kennismaking met Jan Sluiters, Leo Gestel en Piet van de Hem was hij meer luministisch en expressief gaan schilderen. Het was Jan Toorop die hem overhaalde naar Zeeland te komen. Het werk van en contact met Jan Toorop, die hij in Amsterdam had leren kennen, maakte zijn keuze makkelijk. Hier maakte hij kennis met Jacoba van Heemskerk-van Beest en Marie Tak van Poortvliet. Er ontstond een hechte vriendenclub.

de rode appelboom

de rode appelboom

In Domburg begon Mondriaan nieuwe thema’s te schilderen, zoals duinen, zeegezichten en kerktorens. Hij begon hier te werken in pointillistische stijl. Maar uit alles bleek dat hij zoekende was. Hij experimenteerde met de vele stromingen van die tijd.

 

Experimenteren

In datzelfde jaar maakte Mondriaan kennis met het fauvisme. Een stroming die was ingezet door Paul Gauguin en de voorloper was van het expressionisme. Deze stijl kenmerkt zich door het gebruik van felle, nauwelijks gemengde kleuren. Deze stroming wordt gezien als het begin van de moderne kunst.

Onder invloed van deze nieuwe manier van werken begon Mondriaan opvallend kleurrijke en bijna agressieve doeken te schilderen. Een voorbeeld hiervan is ‘Molen bij zonlicht’. Hoewel dit werk zeker nog figuratief was, werden de vormen al hoekiger. Dit werk maakte hem in 1909 plotseling beroemd en Mondriaan werd het symbool van de avant-garde.

Molen bij zonlicht

Molen bij zonlicht

Beroemd

In de zomer van 1909 keerde Mondriaan terug naar Domburg en ging opnieuw aan het werk aan de kust. Hij maakte talloze schilderijen en zijn nieuw ontwikkelde stijl en verkocht regelmatig werk tegen, voor die tijd, hoge prijzen.

Samen met zijn artistieke vrienden werden regelmatig exposities georganiseerd. Met Spoor, Toorop en Kickert richtte hij in 1910 de Moderne Kunstkring op, een groep van progressieve Nederlandse kunstenaars. Deze zorgde voor de introductie van het kubisme in ons land. De oprichters wilden van de Moderne Kunstkring een Amsterdamse Internationale Salon maken naar het voorbeeld van Salon ‘d Automne in Parijs, geheel gericht op de moderne kunst.

 

Piet Mondriaan. Gepubliceerd in De Stijl 1922

Piet Mondriaan. Gepubliceerd in De Stijl 1922

 

Parijs en terug naar Domburg

 

In 1911 vertrok Mondriaan naar Parijs om daar te werken en zich meer in het werk van zijn Franse vakbroeders te verdiepen. Hij bleef daar tot 1914 om dan in Nederland zijn zieke vader te bezoeken. Tijdens zijn verblijf hier, brak de Eerste Wereldoorlog uit. Daardoor kon hij niet terugkeren naar Parijs.

Duinlandschap bij Domburg

Duinlandschap bij Domburg

 

 

 

 

 

Hij besloot zich opnieuw te vestigen in Domburg waar hij samen met Jan Toorop weer aan het werk ging. Hier maakte hij monumentale schilderijen van onder meer de kerktoren van Domburg, de vuurtoren van Westkapelle, duingezichten en bomen. Zijn werk en vormen werd steeds eenvoudiger en schematischer en hij maakte gebruik van felle lichteffecten.

Hier maakte hij zijn beroemde ‘Pier and Ocean’. Dit werk bestond geheel uit horizontale en verticale lijntjes en was geïnspireerd op de paalhoofden en de schittering van de zee.

Pier and Ocean

Pier and Ocean

 

Belangrijke periode

Domburg heeft in het leven van Mondriaan een belangrijke periode betekent. Hier kwamen alle lijnen in zijn leven samen en heeft zijn werk de belangrijkste ontwikkeling doorgemaakt. Met Pier and Ocean is zijn latere werk geboren. De karakteristieke vlakken in primaire kleuren die hem wereldberoemd zouden maken.

 

Mondriaanmode van Yves St. Laurent (1966) Foto Eric Koch Anefo commons.wikimedia.org

Mondriaanmode van Yves St. Laurent (1966) Foto Eric Koch Anefo commons.wikimedia.org

 

 

Zo beroemd dat hij tal van andere kunstenaars zou inspireren en Yves Saint Laurent verleidde tot het maken van een kledinglijn afgeleid van het werk van Mondriaan.

Domburg heeft Mondriaan nooit meer terug gezien. Na het beëindigen van de oorlog vertrok Mondriaan weer naar Parijs, om zich later in New York te vestigen. Hier overleed hij op 1 februari 1944.

Nederland is trots op deze eigenzinnige kunstenaar. In heel ons land zijn straten naar hem vernoemd, Van Leeuwarden tot Landgraaf en van Bergschenhoek tot Alkmaar. Zelfs in Goes bestaat een Mondriaanstraat.

Des te merkwaardiger is het dat in Domburg zelfs geen paadje zijn naam heeft gekregen.

 

Het veelbesproken meesterwerk Victory Boogi Wogie

Het veelbesproken meesterwerk Victory Boogie Woogie