In 1577 woedde de Tachtigjarige Oorlog in al haar hevigheid in onze gebieden. De Nederlandse Opstand was een strijd tegen de Spaanse overheersing en werd uitgevochten in een van de rijkste delen van Europa, de Habsburgse ook wel de Spaanse Nederlanden.

De oorspronkelijke Spaanse Nederlanden

De oorspronkelijke Spaanse Nederlanden

 

Koning Filips II

Koning Filips II, de zoon van keizer Karel V regeerde over een van de grootste rijken in die periode.  Hij vocht tal van oorlogen uit die hem handenvol geld kostten. Langzaam maar zeker kwam de bodem van de schatkist in zicht.

Centraliseren

Hij ondernam pogingen om alles in zijn rijk te centraliseren om op die manier tot een uniforme staat te komen. In de noordelijke Nederlanden had de reformatie net zijn intrede gedaan. Filips maakte de fout het protestantisme de kop in te willen drukken. Ook het onderbrengen van de rechtsspraak en het belastingstelsel in één systeem, waardoor de Nederlanden nog meer geld aan Spanje af moesten dragen, raakte de Nederlanden diep.

Willem van Oranje - Prins der Nederlanden

Willem van Oranje – Prins der Nederlanden

 

Opstand in de Nederlanden

De Lage Landen kwamen in opstand en de door Filips aangestelde stadhouder, Willem van Nassau, prins van Oranje, besloot zich aan te sluiten bij de opstandelingen. Filips kon niet anders dan grote legers naar de opstandige provincies te sturen.

Hoewel er overal geprotesteerd werd tegen de koning, ook in het zuiden van de Nederlanden, begon de openlijke opstand in 1572 in Holland, in Den Briel en in Zeeland. De zuidelijke Nederlanden hielden nog wat afstand. De grote legermacht van Filips behaalde wel wat successen, maar de opstand werd niet bedwongen.

Bankroet van Spanje

Wat Filips nooit had verwacht, gebeurde. Door de vele oorlogen die hij over de hele wereld had gevoerd waren de schulden die hij had tot ongekende hoogte opgelopen. Op 1 september 1575 werd het Spaanse bankroet uitgeroepen.

Veel van de Spaanse soldaten in de Nederlanden hadden al 2 ½ jaar geen soldij meer ontvangen. Toen zij het nieuws van het faillissement hoorden sloegen zij aan het muiten. De troepen van Christóbal de Mondragón begonnen in Zierikzee als eersten in wat “De Spaanse Furie” werd genoemd. Deze verplaatste zich later naar Antwerpen. Dit werd de grote ommekeer. In alle onder de Spaanse Nederlanden vallende provincies ontstond een bittere anti-Spaanse stemming.

Antwerpen wordt geplunderd tijdens de Spaanse Furie

Antwerpen wordt geplunderd tijdens de Spaanse Furie

Gent werd ingenomen door de aanhangers van Oranje. Op initiatief van de Staten van Brabant werd de Staten Generaal bijeen geroepen. In 1576 sloten de Staten van Brabant, Vlaanderen, Artesië en Henegouwen een overeenkomst met de Staten van Holland en Zeeland. De prins van Oranje werd aangeduid als hun stadhouder.

 

 

 

Pacificatie van Gent

Op 8 november 1576 ondertekenden de provincies de “Pacificatie van Gent” en sloten zij zich aaneen in de Generale Unie. Deze ‘Bevrediging van Gent’ zoals ze ook wel werd genoemd, werd ondertekend in de Partificatiezaal van het Stadhuis van Gent. Dit was het eerste officiële succes van Willem van Oranje.

In dit document werden een aantal afspraken gemaakt:

De Spaanse troepen moesten de Nederlanden verlaten;

De Staten Generaal zouden op eigen initiatief bij elkaar komen en niet alleen op bevel van de vorst;

Er moest een amnestieregeling komen voor de opstandelingen;

De officiele ratificatie van de pacificatie van Gent.

De officiele ratificatie van de pacificatie van Gent.

De oude privileges van de wereldlijke en kerkelijke macht moesten worden hersteld.  De erkenning van Philips als soeverein vorst werd (nog) niet aangevochten;

Nederlandse edelen zouden moeten instaan voor het bestuur van de Nederlanden en geen Spanjaarden;

Willem van Oranje zou als regeringsleider in de Nederlanden, niet onder, maar naast de landvoogd.

Unie van Brussel

De Generale Unie ging ijverig aan het werk om de onderling gesloten verdragen uit te werken. Op 9 januari 1577 werd de Unie van Brussel gepresenteerd. In deze overeenkomst werd Don Juan, die was aangewezen als Spaanse landvoogd, gedwongen de Pacificatie van Gent te aanvaarden. Hierin accepteerde hij een aantal voorwaarden;

Allegorie van de pacificatie van Gent

Allegorie van de pacificatie van Gent

De Unie van Brussel droeg, om de Spanjaarden tegemoet te komen, een katholiek karakter. Een eis was dat Don Juan het Eeuwig Edict uit moest vaardigen.

Dit edict was een overeenkomst waarin men overeenkwam de Pacificatie van Gent te eerbiedigen en af te zien van elke alliantie die tegen het edict zou ingaan.

Van Spaanse kant werd een algemene amnestie toegestaan en de verplichting alle Spaanse troepen uit de Nederlanden, met uitzondering van Luxemburg, dat Spaansgezind was gebleven, terug te trekken. Dit moest plaats vinden binnen twintig dagen nadat Filips II het edict had bekrachtigd.

Portret van Don Juan

Portret van Don Juan

Voor zijn huursoldaten zou de koning zelf een afkoopsom regelen. Het reguliere leger van de Spanjaarden zou door de Staten worden betaald met een bedrag van 600.000 pond.

Filips ondertekende het edict, zij het onder protest op 7 april 1577. Hierdoor kwam voor de Staten de weg vrij om Don Juan te aanvaarden als gouverneur. Dankzij het edict kwam er een wapenstilstand tot stand in de Tachtigjarige Oorlog. Het gehate Spaanse leger trok zich terug en een korte periode van vrede brak aan. De Spaanse legers vertrokken echter niet naar Spanje, maar verzamelden zich bij Don Juan in Luxemburg.

 

De vrede was niet van lange duur. In juli 1577 werd door Don Juan de citadel van Namen ingenomen. Dit was een grove schending van het edict en de oorlog laaide weer op. Don Juan werd door de Staten niet langer erkent als gouverneur en Mathias van Oostenrijk werd gevraagd zijn plaats in te nemen.

Er werd nog gepoogd een lijmpoging te verwezenlijken met de Unie van Brussel, Maar de opstellingen in het noorden en het zuiden lagen te ver uit elkaar.

De Nederlanden vielen uiteindelijk uiteen in twee kampen: de Unie van Atrecht en de Unie van Utrecht.

De republiek der Zeven Provinciën kondigde zich aan.

Republiek der Zeven Provincien

Republiek der Zeven Provinciën