Pieter Zeeman werd op 25 mei 1865 geboren in Zonnemaire. Hij was de zoon van de hervormde predikant. Zeeman ging naar de dorpsschool die uit welgeteld één klas bestond. Zijn vader bracht hem de basiskennis van het Frans bij.

HBS

Geboortehuis Pieter Zeeman

Geboortehuis Pieter Zeeman

Op voorspraak van zijn vader kon Zeeman worden ingeschreven aan de Hogere Burger School in Zierikzee. Als snel bleek daar een bijzonder talent van Zeeman. Tijdens zijn HBS periode verscheen in 1882 een bijzonder fel Noorderlicht dat boven heel Noord Europa zichtbaar was. Zeeman schreef hierover een artikel en maakte er tekeningen bij. Zeeman trok de stoute schoenen aan en stuurde zijn artikel op naar London, naar de redactie van het enige jaren daarvoor opgerichte tijdschrift “Nature”

Hoewel Nature al als bijzonder gerenommeerd te boek stond schroomde de redactie niet het heldere betoog van Zeeman te publiceren.

Delft

Zeeman wilde graag naar de universiteit om wis- en natuurkunde te studeren, maar een simpel HBS diploma voldeed niet om toegelaten te worden. Daarom toog hij naar Delft waar hij aan het gymnasium nog een jaar aanvullend onderwijs volgde. Hij werd in huis geplaatst bij de broer van Cornelis Lely, de beroemde waterbouwkundige. Johannes Lely was zijn conrector. Zeeman studeerde Grieks en Latijn in Delft. In deze periode kwam hij in contact met Heike Kamerlingh Onnes.

Universiteit

In 1885 werd Zeeman toegelaten tot de Rijksuniversiteit van Leiden als student van Kamerlingh Onnes en Hendrik Lorentz.

Met name Kamerlingh Onnes was behoorlijk onder de indruk van Zeemans kijk op het beroemde boek van Maxwell “Theory of Heat”. Zeeman bleek een snelle student te zijn die dingen vlug door had zijn wetenschappelijke geest de vrije loop gaf.

Nog voor zijn promotie werd Zeeman in 1890 aangesteld als persoonlijk assistent van professor Lorentz waarbij zich een persoonlijke band voor het leven ontwikkelde. In 1893 promoveerde Zeeman onder Kamerlingh Onnes met een dissertatie over de magneto-optica.

Pieter Zeeman

Pieter Zeeman

 

Publicaties en Zeemaneffect

Na zijn promotie werd Zeeman, na een kort uitstapje naar Strasbourgh als privaatdocent wis- en natuurkunde aan de Leidse Universiteit. In 1896 werd hij benoemd tot lector in de natuurkunde aan de Universiteit van Amsterdam. Hier begon hij met een vervolgonderzoek op zijn promotieonderwerp. Tijdens dit onderzoek, waarbij hij nauw samenwerkte met Hendrik Lorentz  ontdekte hij dat licht beïnvloed kan worden door een magneet. Dit effect staat sedert dien bekend als het “Zeemaneffect”.

Voor uitleg over het Zeemaneffect, kijk hier:

Zeeman met Einstein

Zeeman met Einstein – Foto Museum Boerhave

Dit Zeemaneffect bleek een belangrijke wetenschappelijke doorbraak. Vooral bij het onderzoek naar de opbouw van het atoom. De uitkomst van het onderzoek van Zeeman toonde het bestaan aan van een tot aan dat moment onbekend deeltje. Het elektron.

Nobelprijs

Voor de ontdekking van het Zeemaneffect kregen Zeeman en Lorentz in 1902 de Nobelprijs toegekend. Vanwege ziekte kon Zeeman niet bij de officiële uitreiking in Stockholm aanwezig zijn.

Hendrik Antoon Lorentz

Hendrik Antoon Lorentz

Zeeman publiceerde honderden wetenschappelijke artikelen. Daarvoor ontving hij talloze eredoctoraten van diverse universiteiten. Toch bleef hij, ondanks vele buitenlandse aanbiedingen, zijn leven trouw aan de Universiteit van Amsterdam. Hij werd in 1908 benoemd tot directeur van het Natuurkundig Instituut van “zijn” universiteit.  Dit instituut liet in 1923 speciaal voor de onderzoeken van Zeeman een speciaal laboratorium bouwen. Het duurde tot 1940 voor dit lab “Physica” officieel zijn naam kreeg.

Pieter Zeeman Laboratorium in Amsterdam

Pieter Zeeman Laboratorium in Amsterdam

Zeeman werkte met tal van hoog aangeschreven wereldwijde wetenschappers. Zo mocht hij Albert Einstein tot zijn intieme vrienden rekenen.

Pensioen

In 1935 ging Zeeman officieel met pensioen. Hij werd benoemd tot Commandeur in de orde van de Nederlandse Leeuw. Hij overleed na een kort ziekbed op 9 oktober 1943 in Amsterdam.

In Zeeland is men Pieter Zeeman tot op de dag van vandaag niet vergeten. Voor zijn geboortehuis in Zonnemaire staat een buste van hem, geschonken door de stad Amsterdam.

Buste Pieter Zeeman

Buste Pieter Zeeman

Trots op Zeeman

In Zierikzee draagt zijn voormalige HBS zijn naam “Pontes Scholengemeenschap locatie Pieter Zeeman”.  Deze school leverde bekende Nederlanders af waaronder Boer Betty, bekend van ‘Boer zoekt Vrouw’, voormalig minister van Wonen, werken en welzijn Ella Vogelaar en Laura Dekker, de jongste solozeilster die rond de wereld voer.

In 1953 werd door de toenmalig zelfstandige gemeente Zonnemaire en de Universiteit van Amsterdam de Pieter Zeemanprijs ingesteld. Het ging daarbij om onderscheiding voor de beste student Natuurkunde. Deze prijs werd voor het eerst toegekend in 1960. Een tweede en meteen de laatste uitreiking vond plaats in 1965.

In 2004 werd de prijs door de gemeente Schouwen-Duiveland, de dorpsraad Zonnemaire, De Universiteit van Amsterdam en de Pontes Scholengroep opnieuw ingesteld. Sedertdien is het een tweejaarlijkse prijs waar een bedrag van € 2.500 aan verbonden is.

Gelijktijdig werd de Gouden Pieter in het leven geroepen. Een aanmoedigingsprijs voor een veelbelovende eindexamenkandidaat natuurkunde van Pontes Pieter Zeeman.