In 1872 werd de spoorlijn Roosendaal-Vlissingen in gebruik genomen. Een jaar later werd het Kanaal door Walcheren met de nieuwe havenwerken en het sluizencomplex open gesteld. Deze gebeurtenissen openden perspectieven voor Zeeland in het algemeen en Vlissingen in het bijzonder.

Eerste plannen

Al in 1821 werden plannen gemaakt om vanuit Vlissingen een lijndienst op Engeland op te zetten. De plannen konden rekenen op bijval van de toenmalige koning Willem III. Ook de spoorwegmaatschappijen in Nederland en Engeland hadden grote belangstelling voor het project. Willem III schoof zijn broer Prins Hendrik naar voren om de plannen mee te ontwikkelen en uit te voeren.

Het meest bekende affiche

Het meest bekende affiche

 

Hendrik de zeevaarder

Hendrik van Oranje had als bijnaam ‘De Zeevaarder’ een naam die hij alle eer aandeed. Hij had een lange carrière bij de marine en werd op zijn sterfbed zelfs tot admiraal bevorderd. Vanwege zijn betrokkenheid bij de zee en zeelieden gaf hij in 1871 opdracht een stichting in het leven te roepen die de verzorging van oude en behoeftige zeelieden en hun weduwen moest garanderen. Er werd zelfs een tehuis voor hen gebouwd.

Hendrik de Zeevaarder

Hendrik de Zeevaarder

Oprichting en aandelen

Op 10 juni 1875 werd in Middelburg door aandeelhouders besloten tot de oprichting van een veerdienst. Twaalf dagen later, op 22 juni, werd in Amsterdam de oprichtingsakte van de NV Stoomvaart Maatschappij Zeeland getekend. Opvallend daarbij is, dat Zeeland weinig invloed had op de NV. Ongeveer 75% van de aandelen was verdeeld tussen Prins Hendrik en de Koninklijke Nederlandse Stoomboot Maatschappij (KNSM) in Amsterdam. Het overige kwart kwam in handen van particulieren. Daaronder veel Zeeuwen.

Aandelen verkoop

Aandelen verkoop

De KNSM voerde de directie over de nieuwe NV. Als erevoorzitter werd Prins Hendrik aangesteld.

Op 25 juli vond de eerste afvaart plaats.

Koninklijke

Op 3 oktober 1876 werd een contract voor postvervoer met de Nederlandse Staat gesloten. Daaruit voortvloeiend werd het predicaat Koninklijke’ verleend en werd de officiële naam veranderd in ‘Stoomvaart Maatschappij Zeeland – Koninklijke Nederlandse Postvaart NV’.

Beroemd

De SMZ werd een belangrijke werkgever voor Vlissingen. Beroemd werd de verbinding vanwege haar perfecte aansluitingen vanuit heel Europa, via het internationale spoorwegennetwerk, naar station Vlissingen. Hier kon men direct oversteken naar de er naast gelegen vertrekgebouwen van de veerdienst. Belangrijk ook was het postcontract. Hierdoor verliep een groot deel van het internationale postverkeer tussen het vaste land van Europa en Engeland via Vlissingen. Dit gaf de schepen van de SMZ ook wel de naam ‘mailboten’

Affiche Mailboten

Affiche Mailboten

Eerste Wereldoorlog

Tijdens de eerste jaren van de Eerste Wereldoorlog werd de Engelse bestemming regelmatig aangepast wegens de oorlogsomstandigheden. Het werden respectievelijk Folkestone, Queensborough, Tilburry en Gravesend.

De maatschappij kreeg harde klappen te verwerken. In de eerste helft van 1916 liepen de Prinses Juliana, de Meckelenburg en de Koningin Wilhelmina op een Duitse mijn en gingen verloren.

Toen Duitsland de onbeperkte duikbootoorlog afkondigde werden de reguliere afvaarten op 1 februari 1917 gestaakt. Het duurde tot 31 januari 1919 voor de dienst weer werd hervat.

Krantenartikel ramp Wilhelmina

Krantenartikel ramp Wilhelmina

Toerisme

In 1922 werden de nachtvaarten op Folkestone omgezet in dagvaarten. Het accent kwam hiermee meer op toeristische mogelijkheden te liggen. Om die reden kocht de SMZ het prestigieuze Grand Hôtel des Bains in Vlissingen.

Arie Smit, de oprichter van de scheepswerf de Schelde was burgemeester van Vlissingen. Hij was niet alleen industrieel, maar beschikte ook over een helder visie. Hij stelde dat Vlissingen zich moest gaan profileren als een moderne, internationale badplaats.

In 1886 liet hij aan de Boulevard Evertsen het Grand Hôtel des Bains bouwen. Na overname door de SMZ werd het hotel gemoderniseerd en als Grand Hotel Britannia tot 1940 geëxploiteerd. Het zou in de loop der jaren duizenden Engelse toeristen gastvrijheid bieden.

Grand Hotel Britannia

Grand Hotel Britannia

Tweede Wereldoorlog

Op 4 september 1939 werd de haven van Harwich gesloten. Men staakte de dienst tijdelijk om tien dagen later het werk te hervatten, nu op de haven van Tilbury. Vanwege de toenemende oorlogsdreiging werd deze dienst op 25 november 1939 ook gestaakt.

In mei 1940, toen ook Nederland bij de oorlog werd betrokken, konden de vijf schepen van de maatschappij de Duitse inval ontvluchten. Zij weken uit naar Engeland.

Op 11 mei 1940 werd het kantoor van de maatschappij, aan de Buitenhaven, door een bombardement grootdeels verwoest. Wat nog restte werd enige dagen later door een bom in de as gelegd. Ook de werkplaatsen aan de Binnenhaven werden door het oorlogsgeweld vernield.

De Prinses Beatrix

De Prinses Beatrix

 

Van de vijf schepen die uitweken naar Engeland ging er één verloren. De resterende vier kwamen in geallieerde dienst. De nieuwe Koningin Emma en de Prinses Beatrix werden omgebouwd tot Assault Ship en van kanonnen voorzien. Als HMS Queen Emma en HMS Princess Beatrix werden ze wereldwijd ingezet voor geallieerde commando aanvallen op vijandelijke doelen.

Na de oorlog

In 1945, na het beëindigen van de oorlog, werden de schepen vrijgegeven. Ze werden, aangevuld met andere schepen, door de Nederlandse regering ingezet tussen Engeland en Hoek van Holland. Intussen was met man en macht gewerkt om de spoorwegen te herstellen. Feestelijk was de binnenkomst van het eerste schip van de veerdienst Harwich – Hoek van Holland op 15 november 1945, zie hier het Polygoonjournaal.

In de loop van 1946 kwamen de overgebleven schepen weer in handen van de SMZ en na reparatie en herstellingen werden zij geschikt gemaakt voor het vervoeren van passagiers.

Het doek valt

Vanwege de grote vernielingen aan de havens, kantoren en spoorwegen van Vlissingen, werd de nieuwe standplaats van de SMZ Hoek van Holland. In juni 1989 nam het Zweedse Stena Line alle aandelen SMZ over en op 1 september 1989 wijzigde de SMZ haar naam in Stena Line BV. In april 1990 nam Stena Line ook Sealink UK over. Daarmee kwam de hele lijn Hoek van Holland – Harwich in handen van Stena Line.

Stena Line

Stena Line

Een jaar later werd de samensmelting compleet en werd de dienst onder Nederlands management gebracht.

Toch is het met enige weemoed dat we terug kijken op de prachtige, romantische affiches uit een tijd dat SMZ nog een rol van betekenis speelde.

Laatste Affiche

Laatste Affiche